Tôi xem Breaking Bad lần đầu muộn hơn nhân loại khoảng... 5 năm.
Ừ, tôi biết. Đừng phán xét. Hồi đó tôi còn đang bận cãi nhau trên các diễn đàn về việc dùng Photoshop hay Illustrator để làm logo - những cuộc chiến vô nghĩa nhưng đầy nhiệt huyết của tuổi đôi mươi.
Mãi đến một tối ngồi cafe bệt, thằng bạn nhìn tôi với ánh mắt kiểu "mày chưa xem Breaking Bad à?". Cái nhìn đó nó khinh thường mà không cần nói một chữ. Về nhà tôi bật tập đầu tiên. Định xem thử 20 phút.
Xem xong season 1 lúc 3 giờ sáng.
Về cái plot, nhưng không spoil nhiều
Breaking Bad kể về thầy Bạch... à nhầm, Walter White, một giáo viên hoá học ở Albuquerque, New Mexico. Ngoài 50, lương ba cọc ba đồng, phát hiện mình bị ung thư phổi giai đoạn cuối, nhà có vợ mang bầu và đứa con trai bị bại não.
Nghe như phim bi kịch xã hội Hàn Quốc đúng không? Không. Thầy Bạch quyết định... nấu ma tuý.
Cụ thể là methamphetamine. Cùng với Hồng Nhân - Jesse Pinkman, học sinh cũ, một thằng dealer nhỏ lẻ đang trong giai đoạn lãng tử + nát rượu của cuộc đời.
Và từ đó, 5 season, 62 tập, mọi thứ đi từ "ông thầy tội nghiệp đáng thương" đến một thứ gì đó mà bạn sẽ phải ngồi lại tự hỏi: "Ủa, từ lúc nào mình lại cổ vũ cho con quái vật này vậy?"
Thầy Bạch - một nhân vật được tạo ra để ám bạn
Tôi làm đồ hoạ, nên tôi hay nhìn mọi thứ qua lăng kính visual storytelling. Và thứ đầu tiên tôi để ý ở Breaking Bad là màu sắc: từng nhân vật, từng giai đoạn tâm lý đều có một bảng màu riêng, nhất quán đến mức bạn xem lại mới nhận ra.
Nhưng thứ giữ tôi lại không phải kỹ thuật làm phim. Mà là thầy Bạch.
Bryan Cranston diễn vai này đến mức tôi gần như quên ông từng là người bố ngớ ngẩn trong Malcolm in the Middle. Thầy Bạch không phải villain kiểu cười gian xảo, không phải hero kiểu đau khổ đáng thương. Ông ta là một người rất bình thường, với cái tôi rất lớn, gặp hoàn cảnh rất cực đoan.
Và đó mới là thứ đáng sợ.
Vì trong suốt 5 season, bạn sẽ liên tục tự hỏi: Nếu là mình thì mình có làm vậy không? Câu trả lời mà bạn không dám nói thành lời mới là phần đáng sợ nhất của bộ phim này.
Hồng Nhân - thằng nhóc mà tôi không ngờ mình lại thương đến vậy
Ban đầu tôi nhìn Jesse Pinkman - Hồng Nhân - như một comic relief. Thằng trẻ trâu lôm côm, nói năng kiểu "yo, b*tch" mỗi lần mở miệng, rõ ràng là sẽ là cái bóng của thầy Bạch.
Tôi đã sai hoàn toàn.
Hồng Nhân, trong suốt chiều dài bộ phim, là nhân vật duy nhất còn giữ được lương tâm. Thằng bé phạm tội, nhưng thằng bé biết mình sai. Thằng bé đau. Thằng bé không tự bao giờ convince bản thân rằng mình là người tốt đang làm việc xấu vì lý do chính đáng - không như thầy của nó.
Có một cảnh tôi xem xong phải tắt máy tính đi uống nước.
Đó là cảnh Todd bắn chết Andrea, ngay trước mặt Jesse, trong khi thằng bé bị còng tay, không làm gì được.
Không có nhạc dramatic. Không có cảnh quay chậm kiểu Hollywood. Chỉ một phát súng rất bình thản, rất nhanh, rất lạnh. Và Todd quay sang Jesse nói đại ý: "Đây không phải hình phạt, chỉ là để mày hiểu hậu quả của việc không nghe lời".
Rồi cảnh kết thúc.
Tôi ngồi đơ khoảng 30 giây không nhấn gì hết.
Cái làm cảnh đó nặng đến vậy không phải vì nó bạo lực. Breaking Bad có nhiều cảnh bạo lực hơn. Mà vì Jesse không được phép đau. Thằng bé không được khóc, không được la hét, không được làm gì cả. Chỉ được đứng đó mà nhìn. Và sau đó bị lôi đi tiếp.
Đó là lúc tôi hiểu tại sao người ta nói Jesse Pinkman là nhân vật bi kịch nhất series.
Thầy Bạch chọn con đường của mình, dù sau này có biện hộ đủ kiểu. Còn Hồng Nhân thì bị cuốn vào, rồi bị nghiền nát, rồi không còn lối thoát.
Cảnh thứ hai tôi cũng gần như vậy. Đó là khi Walt thản nhiên thú nhận với Jesse rằng ông ta đã nhìn Jane chết mà không làm gì. Câu đó được ném ra trong lúc cả hai đang cãi nhau, như một cái tát cuối cùng.
Hai cảnh đó, nếu xếp cạnh nhau, là toàn bộ bi kịch của Jesse Pinkman: một lần mất người yêu vì sự thờ ơ của thầy, một lần mất người anh yêu vì sự tàn nhẫn của đồng bọn thầy.
Mà thằng bé vẫn sống. Đó vừa là may mắn, vừa là hình phạt.
Aaron Paul diễn Hồng Nhân mà đoạt Emmy liên tiếp là xứng đáng. Tôi nói thật.
Tại sao tôi nghĩ đây là một trong những series hay nhất từng được làm ra
Tôi lập trình không chuyên, nhưng tôi hiểu khái niệm elegant code - code gọn gàng tinh tế, đọc vào thấy mọi thứ đều có lý do, không có gì thừa, không có gì thiếu.
Breaking Bad là elegant storytelling theo đúng nghĩa đó.
Mỗi chi tiết nhỏ trong tập 1 đều được payoff ở đâu đó về sau. Không có nhân vật phụ nào xuất hiện vô nghĩa. Không có tình tiết nào được cho vào chỉ để cho vào. Vince Gilliganm người tạo ra series nàym từng nói ông muốn kể câu chuyện về việc biến Mr. Chips thành Scarface. Và ông làm được, từng milimét một.
Xem đến cuối, nhìn lại tập đầu, bạn sẽ thấy mọi thứ đều đã được báo trước. Chỉ là bạn không để ý.
Một chút lan man của người bố
Sau này khi xem lại series, tôi ngồi nhìn con gái đang ngủ - lúc đó nó mới hơn 3 tuổi, tóc tai bù xù - và tôi nghĩ: thầy Bạch ban đầu cũng chỉ muốn lo cho gia đình mình.
Rồi tôi nghĩ tiếp: Nhưng mà có thật không? Hay đó chỉ là cái cớ ông ta tự kể cho mình nghe?
Câu hỏi đó nó theo tôi lâu hơn cái plot của phim.
Và tôi nghĩ đó mới là dấu hiệu của một tác phẩm thật sự hay: không phải là bạn nhớ nó xảy ra chuyện gì, mà là bạn nhớ nó khiến bạn nghĩ gì về bản thân mình.
Điểm: Không cho điểm. Loại phim này không cần điểm. Chỉ cần xem.
Và nếu bạn vẫn chưa xem, tôi sẽ nhìn bạn bằng ánh mắt của thằng bạn tôi năm đó :)