Hôm nay trong nhóm Messenger của đám bạn chơi với nhau từ hồi mẫu giáo, có một thằng vừa mới lên chức bố hỏi một câu rất đơn giản: "Bây giờ đường phố đông đúc thế này thì cho trẻ con chơi ở đâu?" Tôi đọc xong, trả lời gần như theo phản xạ: "Chơi trong nhà chứ ở đâu nữa. Giờ là năm 2026 rồi chứ có phải 1996 đâu". Cả nhóm cười. Tôi cũng cười. Nhưng sau đó không hiểu sao câu trả lời ấy cứ ở lại trong đầu tôi suốt cả ngày.
Có lẽ vì nó đúng. Mà đôi khi những điều đúng nhất lại là những điều khiến người ta bâng khuâng nhất.
Tôi lớn lên ở một con đường ngắn ở ngoại thành Sài Gòn. Hồi đó đường vẫn còn là đường đất đỏ. Hai bên là những dãy nhà của cán bộ công nhân viên, không giàu có gì nhưng tương đối ổn định. Trẻ con trong xóm đông đến mức mỗi buổi chiều giống như một sân chơi khổng lồ tự phát. Chúng tôi gần như sống ngoài đường. Đi học về là quăng cặp vào góc nhà, thay bộ đồ cũ rồi biến mất khỏi tầm mắt người lớn cho tới lúc trời nhá nhem.
Tuổi thơ của chúng tôi được đo bằng những trò chơi. Năm mười, cá sấu lên bờ, cướp cờ, bắn bi, đá banh bằng trái bóng nhựa đã méo mó tới mức chẳng còn hình tròn nữa. Có những ngày chạy từ đầu đường tới cuối đường không biết mệt, người phủ đầy bụi đỏ, mồ hôi nhễ nhại, đầu tóc bết lại vì nắng gió. Chỉ tới khi nghe tiếng mẹ gọi vọng ra từ trong nhà mới miễn cưỡng quay về. Điều thú vị là hồi đó chẳng ai thấy những chuyện ấy có gì nguy hiểm. Xe cộ ít. Người trong xóm quen biết nhau gần hết. Người lớn ngồi trước hiên uống trà hay đánh cờ, vừa làm việc riêng vừa vô tình trông luôn cả đám trẻ. Nếu có đứa nào té ngã, kiểu gì cũng có vài cô vài chú chạy ra đỡ trước khi bố mẹ nó biết chuyện.
Nhìn lại mới thấy tuổi thơ của chúng tôi rộng bằng cả con đường.
Còn tuổi thơ của con gái tôi hôm nay lại khác hoàn toàn. Nó vẫn có tuổi thơ, vẫn cười, vẫn nghịch, vẫn vui vẻ như bao đứa trẻ khác. Chỉ là thế giới của nó được xây dựng theo một cách khác. Ngoài cổng nhà không còn là con đường đất với vài chiếc xe đạp chạy ngang mỗi giờ. Ngoài cổng nhà là dòng xe máy, ô tô nối đuôi nhau gần như không ngớt. Là những giao lộ đông đúc, những tiếng còi xe và vô số nỗi lo mà thế hệ bố mẹ nào cũng hiểu.
Tôi không thể bảo con gái mình: "Ra ngoài đường chơi đi". Bởi chính tôi sẽ là người lo lắng đầu tiên nếu nó làm vậy.
Thế nên con chơi trong nhà. Xếp Lego, tô màu, đọc sách, bơi ở hồ bơi cuối tuần, thỉnh thoảng đi công viên hay khu vui chơi. Những lúc rảnh rỗi không biết làm gì thì mở YouTube. Những lúc tò mò điều gì đó thì có thể nhìn thấy cả thế giới chỉ sau vài cú chạm màn hình. Nếu thành thật mà nói, con gái tôi biết nhiều thứ hơn tôi rất nhiều khi bằng tuổi. Nó biết các loài khủng long, biết cá mập đầu búa, biết tàu vũ trụ, biết những quốc gia mà năm sáu tuổi tôi còn chưa từng nghe tên.
Vì vậy tôi không thích kiểu kết luận rằng trẻ con ngày nay thiệt thòi hơn ngày xưa. Mỗi thế hệ đều có những điều may mắn riêng. Chúng tôi có những buổi chiều chạy ngoài đường. Chúng có internet. Chúng tôi có bãi đất trống cuối xóm. Chúng có cả một kho kiến thức của nhân loại nằm trong chiếc máy tính bảng. Không có bên nào hoàn toàn hơn bên nào.
Nhưng có những thứ vẫn khiến tôi nhớ.
Tôi nhớ cảm giác chân trần chạy trên nền đất nóng. Nhớ tiếng la hét của cả đám khi chơi cướp cờ. Nhớ những buổi tối ngồi bắn bi dưới ánh đèn đường vàng vọt. Nhớ cảm giác hồi hộp khi trốn sau một gốc cây trong trò năm mười và tin rằng nếu mình nín thở đủ lâu thì sẽ không ai tìm thấy. Đó đều là những chuyện rất nhỏ. Nhỏ đến mức ngày ấy chẳng ai nghĩ chúng sẽ trở thành ký ức. Nhưng chính những thứ nhỏ nhặt ấy lại là phần còn sót lại rõ nhất khi nhìn về tuổi thơ.
Thỉnh thoảng tôi kể cho con gái nghe về những trò chơi ngày xưa. Con bé nghe rất chăm chú nhưng luôn nhìn tôi bằng ánh mắt nửa tin nửa ngờ. Có lẽ trong suy nghĩ của nó, việc một đám trẻ tự chạy ngoài đường hàng giờ đồng hồ mà không có điện thoại, không có GPS, không có camera, không có người lớn đi kèm nghe chẳng khác gì chuyện cổ tích. Và có khi nó đúng. Thế giới ấy thật sự đã biến mất rồi.
Tôi không nghĩ ngày xưa tốt hơn bây giờ. Tôi cũng không nghĩ trẻ con bây giờ khổ hơn trẻ con ngày xưa. Mỗi thế hệ đều có tuổi thơ của riêng mình, được định hình bởi thế giới mà chúng lớn lên. Chỉ là hôm nay, khi ngồi trong nhóm chat toàn những ông bố bà mẹ đã quen nhau từ hồi mẫu giáo, đọc một câu hỏi rất bình thường như "bây giờ cho con chơi ở đâu?", tôi bỗng nhận ra rằng chúng tôi đã đi xa khỏi tuổi thơ của mình hơn rất nhiều so với những gì vẫn tưởng.
Xa đến mức những điều từng là bình thường nhất ngày ấy giờ nghe giống một câu chuyện được kể lại hơn là một ký ức có thật. Và có lẽ đó mới là điều khiến người ta thấy bâng khuâng nhất. Không phải vì tuổi thơ bây giờ khác tuổi thơ ngày trước, mà vì một ngày nào đó, rất âm thầm, chúng ta đã trở thành những người đứng bên ngoài nhìn lại tuổi thơ của chính mình.